Habarlar

Bilelikdäki ösüşiň guşak we ýol nyşany

Digbi Jeýms Wren | Hytaý gündelik | Täzelenen: 2022-10-24 07:16

[ZHONG JINYE / Hytaý GÜNI ÜÇIN]

Hytaýyň milli ýaşartmagy parahatçylykly durmuşa geçirmegi, şu asyryň ortalaryna (2049-njy ýyl Halk Respublikasynyň döredilmeginiň 100 ýyllygy) Hytaýy “gülläp ösýän, güýçli, demokratik, medeni taýdan ösen, sazlaşykly we owadan beýik döwrebap sosialistik ýurda” öwürmek baradaky ikinji ýüz ýyllyk maksady bilen öz beýanyny tapdy.

Hytaý ilkinji ýüzýyllyk maksadyny - 2020-nji ýylyň ahyrynda ähli taraplaýyn ortaça gülläp ösýän jemgyýet gurmak bilen bir hatarda mutlak garyplygy ýok etmek bilen durmuşa geçirdi.

Beýleki ösýän ýurt ýa-da ösüp barýan ykdysadyýet beýle gysga wagtyň içinde beýle üstünlik gazanyp bilmedi. ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky köp sanly ösen ykdysadyýetiň agdyklyk edýän global tertibine garamazdan, Hytaýyň ýüz ýyllyk maksadyna ýetendigi, özi üçin uly üstünlik.

Dünýä ykdysadyýeti ABŞ-nyň eksport eden global inflýasiýanyň we maliýe durnuksyzlygynyň täsirinden we söweşjeň harby we ykdysady syýasatlaryndan yza çekilse-de, Hytaý jogapkärçilikli ykdysady güýç we halkara gatnaşyklaryna parahatçylykly gatnaşyjy bolup galýar. Hytaýyň ýolbaşçylygy, goňşularynyň ykdysady ambisiýalaryny we syýasat başlangyçlaryny hemmeler üçin abadançylygy üpjün etmek üçin öz ösüş maksatnamalary we syýasatlary bilen deňleşdirmegiň peýdalaryny ykrar edýär.

Şonuň üçin Hytaý öz ösüşini diňe ýakyn goňşulary däl, “Bir guşak we ýol başlangyjy” bilen baglanyşykly ýurtlar bilen deňeşdirdi. Şeýle hem Hytaý ýerleri günbatar, günorta, günorta-gündogar we günorta-günbatara öz infrastruktura ulgamlary, senagat we üpjünçilik zynjyrlary, ösýän sanly we ýokary tehnologiýa ykdysadyýeti we giň sarp ediş bazary bilen birleşdirmek üçin ägirt uly maýa ätiýaçlyklaryny ulandy.

Prezident Si Szinpin, içerki dolanyşygyň (ýa-da içerki ykdysadyýetiň) esasy nokady bolup durýan goşa dolanyşyk ösüş paradigmasyny teklip etdi we öňe sürýär, üýtgeýän halkara gurşawyna jogap hökmünde içerki we daşarky dolanyşyklar biri-birini güýçlendirýär. Hytaý, içerki islegi güýçlendirmek, dünýä bazaryndaky bidüzgünçilikleriň öňüni almak üçin önümçilik we tehnologiki mümkinçilikleri ýokarlandyrmak bilen bir hatarda, söwda, maliýe we tehnologiýa bilen dünýä derejesinde gatnaşmak ukybyny saklamaga çalyşýar.

Bu syýasata laýyklykda, beýleki ýurtlar bilen söwda durnuklylyk we “Belt” we “Roadol” infrastrukturasynyň girdejilerini ýokarlandyrmak üçin Hytaýy has özüne garaşly etmeklige gönükdirilýär.

Şeýle-de bolsa, 2021-nji ýylyň başynda dünýä ykdysady gurşawynyň çylşyrymlylygy we ony saklamakdaky kynçylyklarCOVID-19 pandemiýasyhalkara söwdasynyň we maýa goýumlarynyň dikelmegini haýallaşdyrdy we ykdysady globallaşmaga päsgelçilik döretdi. Muňa jogap hökmünde Hytaýyň ýolbaşçylygy goşa dolanyşygy ösdürmegiň paradigmasyny konseptuallaşdyrdy. Hytaý ykdysadyýetiniň gapysyny ýapmak däl-de, içerki we dünýä bazarlarynyň biri-birini ösdürmegini üpjün etmek.

Iki dolanyşyga geçmek, öndürijiligi ýokarlandyrmak, innowasiýalary ýokarlandyrmak, ösen tehnologiýalary senagata ulanmak we içerki we dünýä senagat zynjyrlaryny has netijeli etmek üçin sosialistik bazar ulgamynyň artykmaçlyklaryny ulanmak - ylmy we tehnologiki üstünlikleri goşmak bilen bar bolan çeşmeleri mobilizlemek üçin niýetlenendir.

Şeýlelikde, Hytaý ylalaşyga we köptaraplaýynlyga esaslanýan parahatçylykly global ösüş üçin has gowy model hödürledi. Multipolýarizmiň täze eýýamynda Hytaý ABŞ-nyň ýolbaşçylygyndaky ösen ykdysadyýetli topar tarapyndan döredilen köne we adalatsyz global dolandyryş ulgamynyň alamaty bolan birtaraplaýynlygy ret edýär.

Durnukly global ösüş ýolunda birtaraplaýynlygyň ýüzbe-ýüz bolýan kynçylyklaryny diňe Hytaýyň we onuň global söwda hyzmatdaşlarynyň bilelikdäki tagallalary, ýokary hilli, ýaşyl we pes uglerodly ösüşi yzarlamak, açyk tehnologiki ülňüleri we jogapkär global maliýe ulgamlaryny açmak we açyk we has adalatly global ykdysady gurşaw gurmak arkaly ýeňip bolar.

Hytaý dünýäde ikinji orunda durýan ykdysadyýet we öňdebaryjy öndüriji we 120-den gowrak ýurduň iň uly söwda hyzmatdaşydyr we milli ýaşamagyň artykmaçlyklaryny birtaraplaýyn güýç üçin ýangyç bilen üpjün etmegi dowam etdirýän tehnologiki we ykdysady garaşlylyk baglanyşyklaryny kesmäge synanyşýan adamlar bilen paýlaşmak ukybyna we erkine eýedir. Global maliýe durnuksyzlygy we inflýasiýanyň barlanmadyk eksporty käbir ýurtlaryň dar gyzyklanmalaryny ýerine ýetirmeginiň netijesidir we Hytaý we beýleki ösýän ýurtlar tarapyndan gazanylan girdejileriň köpüsiniň ýitmegine töwekgelçilik edýär.

Hytaýyň Kommunistik partiýasynyň 20-nji Milli gurultaýy diňe bir öz ösüş we döwrebaplaşdyryş modelini durmuşa geçirmek arkaly Hytaýyň gazanan uly üstünliklerini görkezmek bilen çäklenmän, beýleki ýurtlardaky adamlary hem öz ösüş modeline eýerip, parahatçylykly ösüşe, milli howpsuzlygyny gorap biljekdigine we adamzat üçin umumy geljegi bolan jemgyýet gurmaga kömek edip biljekdigine ynandyrdy.

Authorazyjy, Mekong gözleg merkeziniň, Halkara gatnaşyklar institutynyň, Kambojanyň Korollyk akademiýasynyň uly ýörite geňeşçisi we müdiridir. Bu pikirler “China Daily” -iň pikirini görkezmeýär.