Habarlar

PEKI — Braziliýanyň Espirito Santo ştatynyň Saglygy goraýyş bölümi sişenbe güni 2019-njy ýylyň dekabr aýyndaky gan syworotkasynyň nusgalarynda SARS-CoV-2 wirusyna mahsus IgG antitelalarynyň bardygynyň anyklanandygyny yglan etdi.

Saglygy goraýyş bölümi 2019-njy ýylyň dekabry bilen 2020-nji ýylyň iýuny aralygynda denge we çikungunýa ýokuşmasyna güman edilýän hassalardan 7370 sany syworotka nusgasynyň ýygnalandygyny aýtdy.

Analiz edilen nusgalar bilen 210 adamda IgG antitelalary anyklandy, olaryň 16-sy Braziliýa 2020-nji ýylyň 26-njy fewralynda resmi taýdan tassyklanan ilkinji ýagdaýy yglan etmezden öň, ştatda täze koronawirusyň bardygyny görkezýär. Ýagdaýlaryň biri 2019-njy ýylyň 18-nji dekabrynda ýygnaldy.

Saglygy goraýyş bölümi infeksiýadan soň hassanyň IgG derejesini anyklamak üçin takmynan 20 gün gerekdigini, şonuň üçin infeksiýanyň 2019-njy ýylyň noýabr aýynyň ahyryndan dekabr aýynyň başynda ýüze çykan bolmagynyň mümkindigini aýtdy.

Braziliýanyň Saglygy goraýyş ministrligi döwlete mundan beýläk tassyklamak üçin çuňňur epidemiologik barlaglary geçirmegi tabşyrdy.

Braziliýada geçirilen barlaglaryň netijeleri, COVID-19-yň öň pikir edilenden has ir Hytaýdan daşarda sessiz ýaýrandygyny subut edýän barha artýan subutnamalary goşýan dünýä boýunça geçirilen barlaglaryň iň soňkysydyr.

Milan uniwersitetiniň alymlary ýakynda Italiýanyň demirgazyk şäherinde bir aýalyň 2019-njy ýylyň noýabr aýynda COVID-19 bilen ýokuşandygyny anykladylar, diýip metbugat habar berýär.

Italiýanyň sebitleýin gündelik gazety "L'Unione Sarda"-nyň habaryna görä, barlagçylar deri dokumalarynda iki dürli usul arkaly 25 ýaşly aýalyň biopsiýasynda SARS-CoV-2 wirusynyň 2019-njy ýylyň noýabr aýyndan bäri dowam edýän RNK gen yzygiderliginiň bardygyny anykladylar.

Gazetiň habaryna görä, barlaglary utgaşdyran Raffaele Gianotti: "Bu pandemiýada COVID-19 ýokançlygynyň ýeke-täk alamaty deri patologiýasy bolan ýagdaýlar bar" diýdi.

“Resmi taýdan ykrar edilen epidemiýa tapgyry başlamazdan öň diňe deri keselleri bolan näsaglaryň derisinde SARS-CoV-2-niň bardygynyň subutnamasyny tapyp biljekdigimizi pikir etdim” diýip, Gianotti aýtdy we “biz COVID-19-yň 'barmak yzlaryny' deri dokumalaryndan tapdyk” diýip sözüniň üstüne goşdy.

Hasabatda global maglumatlara esaslanyp, bu "adamda SARS-CoV-2 wirusynyň bardygynyň iň gadymy subutnamasydyr" diýilýär.

2020-nji ýylyň aprel aýynyň ahyrynda ABŞ-nyň Nýu-Jersi ştatynyň Belwil şäheriniň häkimi Maýkl Melham, lukmanyň Melhamyň başdan geçiren wakasynyň diňe dümewdigini çaklamagyna garamazdan, COVID-19 antitelalarynyň bardygyna oňyn netije berendigini we wirusa 2019-njy ýylyň noýabr aýynda ýolugandygyna ynanýandygyny aýtdy.

Fransiýada alymlar 2019-njy ýylyň dekabrynda, Ýewropada ilkinji ýagdaýlar resmi taýdan hasaba alynmazdan takmynan bir aý öň, bir adamyň COVID-19 bilen ýokuşandygyny anykladylar.

BBC News 2020-nji ýylyň maý aýynda Parižiň golaýyndaky Awisenna we Žan-Werdier hassahanalarynyň lukmanyna salgylanyp, hassanyň "koronawirus alamatlarynyň ýüze çykmagy üçin bäş günden 14 güne çenli wagt gerek bolýandygy sebäpli (2019-njy ýylyň 14-22-nji dekabry) wirusa ýolugan bolmalydygyny" habar berdi.

Ispaniýada ýurduň iň abraýly uniwersitetleriniň biri bolan Barselona uniwersitetiniň ylmy işgärleri 2019-njy ýylyň 12-nji martynda ýygnalan hapa suw nusgalarynda wirus genomynyň bardygyny anykladylar diýip, uniwersitet 2020-nji ýylyň iýun aýynda ýaýradan beýanatynda aýtdy.

Italiýada Milandaky Milli Rak Keselleri Institutynyň 2020-nji ýylyň noýabr aýynda çap eden ylmy barlagy, 2019-njy ýylyň sentýabryndan 2020-nji ýylyň martyna çenli öýken rak keselini barlamak boýunça synaga gatnaşan 959 sagdyn meýletinçiniň 11,6 göteriminde COVID-19 antitelalarynyň 2020-nji ýylyň fewral aýynda, ýurtda ilkinji resmi ýagdaý hasaba alnandan has öň döredilendigini görkezdi. Bu barlagdan alnan dört ýagdaý 2019-njy ýylyň oktýabr aýynyň birinji hepdesine degişli bolup, bu adamlaryň 2019-njy ýylyň sentýabr aýynda ýokançlanandygyny aňladýar.

2020-nji ýylyň 30-njy noýabrynda ABŞ-nyň Keselleriň öňüni almak we gözegçilik etmek merkezleriniň (CDC) geçiren gözleginde COVID-19-yň ABŞ-da wirusyň Hytaýda ilkinji gezek anyklanmagyndan birnäçe hepde öň, 2019-njy ýylyň dekabr aýynyň ortalarynda bolmagynyň mümkindigi anyklandy.

“Clinical Infectious Diseases” žurnalynda internetde çap edilen gözlege görä, CDC-niň alymlary 2019-njy ýylyň 13-nji dekabryndan 2020-nji ýylyň 17-nji ýanwaryna çenli Amerikan Gyzyl Haç jemgyýeti tarapyndan ýygnalan 7389 sany gan donorynyň gan nusgalaryny täze koronawirusa mahsus antitelalara barladylar.

ABŞ-nyň CDC alymlary COVID-19 ýokançlyklarynyň "ABŞ-da 2019-njy ýylyň dekabrynda bolmagy mümkin" diýip, ýurduň 2020-nji ýylyň 19-njy ýanwarynda ilkinji resmi ýagdaýyndan bir aý öň ýazdylar.

Bu netijeler wirusyň çeşmesini yzarlamagyň ylmy tapmaçasyny çözmegiň nähili çylşyrymlydygynyň ýene bir mysalydyr.

Taryhy taýdan wirusyň ilkinji gezek habar berlen ýeri köplenç onuň gelip çykyş ýeri däl bolup çykýardy. Mysal üçin, WIÇ infeksiýasy ilkinji gezek ABŞ tarapyndan habar berildi, ýöne wirusyň gelip çykyşynyň ABŞ-dan däldigi hem mümkin. Ispan dümewiniň Ispaniýadan gelip çykmadygyny subut edýän barha köp subutnama bar.

COVID-19 barada aýdylanda, wirus barada ilkinji bolup habar bermegiň özi, wirusyň Hytaýyň Uhan şäherinden gelip çykandygyny aňlatmaýar.

Bu barlaglar barada Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasy (BSGG) "Fransiýada, Ispaniýada, Italiýada ýüze çykarylan her bir anyklamany örän çynlakaý kabul etjekdigini we olaryň her birini barlajakdygyny" aýtdy.

“Biz wirusyň gelip çykyşy baradaky hakykaty bilmekden saklanmarys, emma ony syýasatlaşdyrmazdan ýa-da bu prosesde dartgynlylyk döretmäge synanyşmazdan, ylmy esasda öwreneris” diýip, Bütindünýä Saglyk Guramasynyň Baş direktory Tedros Adhanom Gebreýsus 2020-nji ýylyň noýabr aýynyň ahyrynda aýtdy.